Ekipy zainstalowane w krajach wschodniej części Europy przez Stalina, z użyciem represji i propagandy, kontynuują budowę podstaw socjalizmu. Powstają wielkie zakłady przemysłowe, socrealistyczne pomniki i potężne gmachy, mające być widocznym znakiem sowieckiego panowania. Ukoronowaniem stalinowskich inwestycji w Polsce jest Pałac Kultury i Nauki imienia Józefa Stalina, którego budowa w stolicy szybko postępuje, czego nie może nie zauważyć żaden mieszkaniec przywiślańskiego kraju. Pałac Stalina jest do dziś najwyższym budynkiem w Polsce - razem ze wspornikiem antenowym ma on 237 metrów wysokości. Ten symbol sowieckiego panowania budowało około 4 tys. polskich robotników i drugie tyle robotników sprowadzonych ze Związku Sowieckiego. W czasie prac zginęło 16 osób. Warszawiacy mogli obserwować budowę gmachu ze specjalnej platformy widokowej ustawionej w pobliżu dworca Warszawa Śródmieście.
Ojcowie komunizmu są w tym czasie czczeni w wielu miastach i miasteczkach. Stawiano im pomniki i nadawano ich imiona ulicom, placom i zakładom. W styczniu ogromny nowohucki kombinat metalurgiczny w Krakowie otrzymuje imię Włodzimierza Ilicza Lenina. Na najważniejsze w PRL święto - 22 lipca, czyli rocznicę rozpoczęcia budowy w Polsce komunizmu - odbywa się w Hucie Lenina pierwszy spust surówki z wielkiego pieca. Ta data jest uznawana za oficjalne otwarcie tego największego w Polsce i jednego z największych na świecie kombinatu metalurgicznego. Równocześnie rusza elektrownia, aglomerownia i koksownia. Potem rozpocznie pracę walcownia-zgniatacz, stalownia martenowska, walcownia blach karoseryjnych, walcownia blach gorących, wydział rur zgrzewanych, ocynkownia. W szczytowym momencie Huta Lenina będzie produkować 6,7 mln ton stali rocznie i zatrudniać blisko 40 tys. osób. Aby zapewnić temu kompleksowi przemysłowemu siłę roboczą, obok kombinatu budowana jest cała wielka dzielnica, a faktycznie socjalistyczne miasto - Nowa Huta.
22 lipca rusza też druga sztandarowa inwestycja koło Krakowa realizowana w ramach planu 6-letniego - huta aluminium w Skawinie. Powstała ona na bazie przestarzałych sowieckich technologii i wydzielała w procesie technologicznym ogromne ilości zabójczego fluoru. Komuniści, rozprawiający wciąż o eksporcie swego systemu na cały świat, nie przejmują się zbytnio kosztami. Lokomotywą komunizmu ma być właśnie przemysł ciężki. Nie myślą o bezpieczeństwie ani o środowisku. W lutym ginie 21 górników w pożarze w Kopalni Węgla Kamiennego Dębieńsko w Czerwionce-Leszczynach. W miesiąc później śmierć ponosi 82 górników w kopalni Barbara-Wyzwolenie w Chorzowie. W sierpniu ginie 18 górników w kopalni Komuna Paryska w Jaworznie. Praca pod władzą reżimu robotników i chłopów była więc śmiertelnie niebezpieczna.
W marcu odbywa się II Zjazd panującej Partii, który dokonuje zmian mających upodobnić Polskę do nowej sytuacji w Związku Sowieckim. Władza zostaje formalnie skolektywizowana. Bolesław Bierut zachowuje stery w swoich rękach jako I sekretarz KC PZPR, ale musi się podzielić funkcjami ze swoimi partyjnymi towarzyszami. Premierem zostaje Józef Cyrankiewicz. Pod koniec roku z aresztu domowego zwolniony zostanie główny rywal Bieruta w komunistycznej ekipie - Władysław Gomułka. Komuniści kontynuują swoją ofensywę przeciw Kościołowi, który jest główną przeszkodą, utrudniającą zapanowanie w Polsce marksizmu-leninizmu. W sierpniu milicja w ramach Akcji „X-2” likwiduje ponad 300 domów zakonnych i wysiedla do obozów pracy ponad 1,5 tys. zakonnic. Prymas Polski Stefan Wyszyński wciąż jest przetrzymywany w odosobnieniu w Stoczku Klasztornym, a potem w Prudniku.
Komuniści mają jednak też swoje wpadki. We wrześniu kierowane przez Jana Nowaka-Jeziorańskiego Radio Wolna Europa rozpoczyna nadawanie cyklu audycji „Za kulisami bezpieki i partii”, opartych na wypowiedziach bardzo kompetentnego w tych sprawach wysokiego urzędnika Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, ppłk. Józefa Światło. Obawiając się, że może być kolejną ofiarą stalinowskiej machiny terroru, Światło uciekł na Zachód i zaczął powiadać o zbrodniach i przestępczej działalności swojego własnego resortu. A miał o czym opowiadać, bo sam był wicedyrektorem X Departamentu Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i odpowiadał za „czystość szeregów partyjnych”. To on trzymał w swej pancernej szafie haki czyli kompromitujące materiały na wielu czołowych działaczy komunistycznego reżimu. Jego relacje są szokiem dla społeczeństwa, a straszliwą kompromitacją dla dawnych towarzyszy zbiega. Nawet najtwardsi staliniści zdają sobie sprawę, że pewne zmiany są niezbędne. W listopadzie na tajnym posiedzeniu Biura Politycznego PZPR poddany zostaje krytyce resort bezpieczeństwa i kierownictwo partii. W grudniu rozwiązano zbrodnicze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, a w jego miejsce utworzono Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego.
W tym samym czasie zmienia się też zasadniczo sytuacja międzynarodowa na całym kontynencie. Zachodnie Niemcy zostają wprowadzone do grona demokratycznych krajów i integrują się ze zwycięskimi mocarstwami zachodnimi. USA, Wielka Brytania i Francja są zgodne, co do potrzeby zakończenia okupacji Niemiec. Na konferencji prowadzonej najpierw w Londynie a potem Paryżu postanawiają znieść status okupacyjny RFN. W październiku Wielka Brytania, Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Stany Zjednoczone, Kanada oraz Włochy i RFN podpisują w Paryżu porozumienia polityczne i militarne, zwane Układami Paryskimi. Republice Federalnej przyznano prawo do posiadania armii, z wyłączeniem broni masowej zagłady. Zredukowano nałożone wcześniej ograniczenia na zachodnioniemiecki potencjał militarny i przemysłowy. Utrzymano stacjonowanie wojsk Paktu Północnoatlantyckiego na terenie RFN, ale państwa członkowskie NATO podpisują rezolucję o włączeniu RFN do struktur Paktu. RFN i Włochy stają się też nowymi członkami Unii Zachodnioeuropejskiej. Władze zachodnioniemieckie zobowiązują się do rozwiązywania środkami pokojowymi spornych problemów z sąsiadami. W odpowiedzi na układy paryskie ZSRS zrywa traktaty zawarte w czasie wojny z Wielką Brytanią i z Francją. Moskwa przygotowuje się do utworzenia konkurencyjnego wobec NATO sojuszu wojskowego z kontrolowanymi przez siebie krajami ze wschodniej części Europy.
Na fotografii: zabudowa warszawskiego Śródmieścia w kierunku Pałacu Kultury i Nauki. Fragment fotografii Zbyszka Siemaszki z 1954 roku ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.
(TŚ)